Heeft Haarlem massaal D66/pro-Europa gestemd?

Wat is er leuker dan een nieuw politiek blog te starten met een post over de uitslag van verkiezingen in je eigen stad? 22 mei 2014 heb ook ik mijn stem voor het Europees Parlement uitgebracht in de Spaarnestad. In de afgelopen dagen zag ik op Twitter berichten over alle uitgebrachte Haarlemse stemmen. ‘Haarlem stemt massaal pro-Europa’. ‘Haarlemmers stemden massaal op D66’. ‘Haarlem kiest voor Europa’. Oja, is dat zo? Is er massaal gestemd? Kan je stellen dat (heel) Haarlem voor Europa heeft gekozen? Of zijn er opvallende verschillen in de uitslag per wijk en/of buurt? Ik besloot me een paar avonden te verdiepen in de uitslagen van de stad waar ik nu al weer vier jaar woon. Ik kom tot een andere conclusie dat Haarlem ‘massaal’ pro-Europa heeft gestemd. Hieronder lees je welke.

Leidraad in mijn mini-onderzoek zijn overzichten van de verkiezingsuitslagen van de gemeente Haarlem. De overzichten zijn interessant omdat ze laten zien hoe er in een wijk (bijv. in de Oude Stad) en daarbinnen per buurt (bijv. de Stationsbuurt) is gestemd*.

1 To vote or not to vote: de opkomst
Hoeveel Haarlemmers zijn er 22 mei j.l. naar de stembus gekomen? In  ‘Uitslag RP 2014′ kun je precies zien hoe er in Haarlem per wijk (en daarbinnen per buurt) gestemd is. Met een opkomstpercentage van 39,3% zit Haarlem iets boven het landelijke gemiddelde van 37%. Slechts vier van de tien kiesgerechtigde Haarlemmers hebben gestemd. Het merendeel is (net als bij voorgaande verkiezingen voor het Europees Parlement) thuisgebleven. Opvallend zijn de verschillen in opkomst per wijk. In onderstaande grafiek heb ik de opkomstpercentages per wijk weergegeven.

Opkomst EP 2014

Wat blijkt: in Haarlem-Oost zijn drie op de tien kiezers naar de stembus gegaan; in Duinwijk vijf op de tien. De verschillen zijn nog groter als je per buurt kijkt. De top vijf van de buurten met de hoogste opkomst bestaat uit Den Hout (61,4%), Oosterduin (59,4%), Overdelft (55,2%), Ramplaankwartier (52,5%), en Koninginnebuurt (49,1%). De top vijf van de buurten met de laagste opkomst bestaat uit Meerwijk (24,3%), Slachthuisbuurt (25,4%), Boerhaavewijk (27,9%), Transvaalbuurt (28,5%) en Indische Buurt-Noord (29,2%).
In hoeverre wijken de verschillen in opkomst in de Haarlemse wijken en buurten af van de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2009? Uit het overzicht Uitslag EP – 2009 blijkt dat er geen hele grote verschillen zijn. De opkomst in 2009 is maar iets lager: 38,1%. In de onderstaande grafiek heb ik de opkomstpercentages per wijk weergegeven.

Opkomst EP 2009

Het valt op dat in 2009 de twee wijken met de hoogste opkomst (Ter Kleef & Te Zaanen, Duinwijk), dan wel de laagste opkomst (Haarlem-Oost, Schalkwijk) gelijk zijn aan die bij de recente verkiezingen voor het Europees Parlement. Bij de wijken die hier qua opkomstpercentage tussen liggen, is wat kleine variatie in de positie.
Op niveau van de buurten zijn er meer verschillen. Wel zie je dat alle eerdergenoemde vijf buurten met een resp. hoge en lage opkomst in 2014, ook in 2009 een sterk bovengemiddelde, dan wel sterk ondergemiddelde opkomst hebben. Het beeld van de opkomst bij de verkiezingen in 2014 wijkt kortom niet heel veel af van 2009.

2 What to vote:  uitgebrachte stemmen
Waarop hebben de Haarlemmers op 22 mei j.l. gestemd?  
In de onderstaande grafiek heb ik de percentages uitgebrachte stemmen op een partij weergegeven. Winnaar is D66 (22,5%), gevolgd door PvdA (13%) en GroenLinks (12,2%).

Percentage uitgebrachte stemmen EP 2014

In hoeverre wijkt deze uitslag af van de verkiezingen voor het Europees Parlement in 2009? Uit Verschil EP 2014 en 2009 blijkt dat D66 als enige partij een groter percentage stemmen heeft behaald dan in 2009: +5,1%. Bij de VVD is er nagenoeg geen verschil. Alle overige partijen hebben een lager percentage stemmen behaald dan in 2009. Grootste verliezer is de PVV met 4,6% minder stemmen dan in 2009.
Hoe is als laatste de verdeling per wijk? Uit ‘Uitslag EP 2014′  blijkt dat D66 in acht van de negen wijken de meeste stemmen binnenhaalt. Het percentage stemmen verschilt sterk per wijk. In de onderstaande grafiek heb ik per wijk de percentages uitgebrachte stemmen op D66 weergegeven.

Stemmen D66 EP 2014

Uit de grafiek blijkt dat D66 het grootste percentage stemmen binnenhaalt in de wijken Haarlemmerhoutkwartier (30,5%), Duinwijk (27,6%) en Oude Stad (27,4%); en het laagste percentage in de wijken Schalkwijk (15,7%), Haarlem-Oost (16,1%) en Oud-Schoten (16,4%).

3 To vote or not to vote/what to vote: de opkomst en uitgebrachte stemmen
Hiervoor ben ik ingegaan op de opkomst en daarna op de uitgebrachte stemmen tijdens de recente verkiezingen in Haarlem. Is er eigenlijk een relatie tussen de opkomst en de uitgebrachte stemmen?  Ja, dat lijkt van wel. Uit ‘Uitslag EP 2014′ blijkt dat D66 het grootste percentage stemmen (resp. 34,1 % en 32,4%) behaalt in buurten met het hoogste opkomstpercentage: de Koninginnebuurt en Den Hout. PVV haalt het grootste percentage stemmen (23,6%) binnen in een buurt met het laagste opkomstpercentage: de Slachthuisbuurt. Op wijkniveau zie je ook een verband.
Ter illustratie heb ik in onderstaande grafiek de opkomstpercentages van de wijken (horizontale as) afgezet tegen percentages van uitgebrachte stemmen op een partij (verticale as). De punten op een lijn geven het procentueel aantal stemmen op een partij bij een bepaalde opkomst weer.

Opkomst versus stemgedrag EP 2014

Uit de grafiek blijkt dat de trend van D66 (blauwe vaste lijn) vrijwel tegenovergesteld is aan die van de PVV (rode vaste lijn): naarmate de opkomst toeneemt, neemt het percentage stemmen voor D66 toe en het percentage stemmen voor PVV af. Bij de VVD en GL zie je een soortgelijke trend als bij D66, en bij de SP als bij de PVV. Bij de  PvdA, CDA, PvdD ten slotte varieert het procentuele aantal stemmen relatief weinig met de opkomst. In wijken met een lage opkomst (m.u.v. de wijk Westoever) is het verschil tussen het procentueel aantal stemmen van D66 en andere partijen (m.n. PVV, PvdA en SP) relatief klein; in wijken met een hoge opkomst relatief groot.

4 Verklaring voor verband tussen opkomst en uitgebrachte stemmen
Is er een verklaring voor dat met name D66 relatief hoog scoort in wijken en buurten met een hoog opkomstpercentage
? Zoals te lezen is in een recent artikel van onderzoeker Armen Hakhverdian, is de kans dat de pro-Europese kiezer naar de stembus gaat relatief groot. De verklaring hiervoor is dat de bereidheid om te stemmen groter is bij pro-Europese dan bij eurosceptische kiezers. Een belangrijke voorspeller voor opkomst is opleiding en juist hoogopgeleiden zijn meer geneigd tot een pro-Europese houding dan laagopgeleiden.
M.i. zijn er aanwijzingen dat deze factoren (opleiding en pro-Europese houding) ook bij de recente verkiezingen in Haarlem een rol spelen. Het is bekend dat er een verband is tussen opleiding en inkomen. Uit de buurtmonitor blijkt dat er grote sociaal-economische verschillen zijn tussen de Haarlemse buurten met de hoogste en laagste opkomst. De buurten met de hoogste opkomst zijn relatief welvarend: het inkomensniveau van de inwoners is op zijn minst bovengemiddeld/behoort tot het hoogste van Haarlem. De buurten met de laagste opkomst vertonen het omgekeerde beeld: het inkomensniveau van de inwoners is lager dan gemiddeld/behoort tot het laagste van Haarlem.
Een mogelijke verklaring dat D66 met name heeft gescoord in wijken/buurten met een hoge opkomst, is dus dat deze wijken/buurten relatief veel ‘welgestelde’/hoogopgeleide, eurofiele kiezers bevatten.

5 Conclusie
Wat is mijn conclusie? Haarlem heeft met een opkomst van 39,3% (net als bij vorige verkiezingen voor het Europees parlement) niet massaal gestemd. D66 heeft van alle partijen het grootste aantal stemmen binnengehaald: 22,5% van het totaal. Dit is ruim 5% meer dan bij de vorige verkiezingen voor het Europees Parlement.  In acht van de negen Haarlemse wijken heeft D66 de meeste stemmen gekregen.
In wijken met een (traditioneel) relatief hoge opkomst heeft D66 een ruime voorsprong op alle andere partijen. In wijken met een (traditioneel) relatief lage opkomst heeft D66 veelal een kleinere voorsprong, en wordt het (meer) op de hielen gezeten door met name PVV, PvdA en SP. In de wijk met de laagste opkomst van Haarlem is niet D66, maar de PVV de winnaar. Een mogelijke verklaring dat D66 met name heeft gescoord in wijken/buurten met een hoge opkomst, is dat deze wijken/buurten relatief veel ‘welgestelde’/hoogopgeleide, eurofiele kiezers bevatten.
Nieuwsberichten koppen: ‘Haarlem heeft massaal pro-Europa/D66 gestemd’. Een betere kop is m.i.: ‘D66 wint verkiezingen in Haarlem, met name in wijken met een hoge opkomst‘.


* Voetnoot bij de gebruikte overzichten van de gemeente Haarlem
Een medewerker van OnS (Onderzoek en Statistiek van de gemeente Haarlem) wees mij er op dat de overzichten van de gemeente Haarlem een enigszins vertekenend beeld geven van het stemgedrag van inwoners in een wijk of buurt. Haarlemmers kunnen namelijk in een Haarlems stembureau naar keuze stemmen. Hiernaast brengt een grote groep Haarlemmers zijn stem uit op het station (op 22 mei j.l. ruim 1.300 van de 45.000 stemmen). In deze analyse ben ik er van uit gegaan dat een grote meerderheid van de Haarlemse kiezers stemt in een stembureau in zijn/haar buurt.

Advertenties

5 Comments

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s